Przed uroczystością Matki Bożej Królowej Afryki, która przypada 30 kwietnia, chcemy podzielić się historią figury Maryi znajdującej się w Bazylice w Algierze. Jej historia rozpoczyna się w roku 1840…
Początki..
5 lutego 1840 roku biskup Antoine Dupuch, od 1839 roku pierwszy biskup Algieru, udał się do Francji w poszukiwaniu kapłanów i zasobów dla swojej nowej diecezji. Po przybyciu do Paryża odwiedził Siostry Najświętszego Serca i tam zobaczył figurę Wiernej Dziewicy (Virgo Fidelis) autorstwa Edme’a Bouchardona, rzeźbiarza króla Ludwika XV. Figura od razu go zachwyciła i poprosił o jej kopię.
Nowe miejsce i nowe przeznaczenie
W lipcu 1907 roku Siostry Najświętszego Serca zostały wygnane z Francji. Ich posiadłość w Villeurbanne została podzielona na działki. W 1937 roku Ojcowie Biali zakupili działkę z kaplicą i uczynili z niej swój dom zakonny. Dzięki istniejącej formie figury Matki Bożej wykonano jej kopię i 5 maja przekazano ją biskupowi, by mógł zabrać ją do Algieru. To właśnie ta figura została później nazwana „Matką Bożą Królową Afryki”. Na początku ustawiono ją na tarasie rezydencji biskupiej. W 1843 roku została wypożyczona Trapistom ze Staouéli, którzy umieścili ją nad drzwiami swojego klasztoru.
Rozwój kultu i budowa bazyliki
W 1846 roku biskupem Algiery został Louis Pavy. Pod wpływem nacisku kobiet modlących się do Maryi na wzgórzu blisko ówczesnego seminarium i po ogłoszeniu dogmatu o Niepokalanym Poczęciu 8 grudnia 1854 roku, biskup Pavy zdecydował się zbudować wielkie sanktuarium pielgrzymkowe pod wezwaniem Matki Bożej. Odzyskał figurę od trapistów i 20 września 1857 roku „Virgo Fidelis”, odtąd „Matka Boża Królowa Afryki, została umieszczona w tymczasowej kaplicy obok przyszłej bazyliki.
Budowę bazyliki rozpoczęto 27 lutego 1858 roku. Po śmierci biskupa Pavy’ego 14 listopada 1866 roku prace budowlane przejął jego następca, biskup Lavigerie. To on doprowadził dzieło do końca i 2 lipca 1872 roku uroczyście poświęcił ukończoną świątynię. Kilka miesięcy później, 4 maja 1873 roku, w nowym sanktuarium umieścił figurę Matki Bożej Królowej Afryki. Wiosną tego samego roku opiekę nad kościołem przejęli Ojcowie Biali, dla których stał się on kolebką zgromadzenia. Do dziś w bazylice posługują nasze siostry i współbracia. W 1876 roku papież Pius IX nadał sanktuarium tytuł bazyliki, a biskup Lavigerie dokonał uroczystej koronacji figury Matki Bożej. Od tego momentu kościół Matki Bożej Królowej Afryki nosi oficjalnie godność bazyliki.
Strój Matki Bożej
Dziennik Matki Bożej Afrykańskiej przekazuje informacje o jej szatach:
Pierwszy ubiór
8 sierpnia 1885 roku pewna kobieta z Blidy ofiarowała się, że na własny koszt ufunduje suknię dla figury Matki Bożej. Ojcowie Biali z wdzięcznością przyjęli tę propozycję i zwrócili się o pomoc do sióstr karmelitanek. Niespełna kilka miesięcy później, 19 grudnia, prasa donosiła o rozpoczęciu zbiórki na zakup sukni – najprawdopodobniej w celu wsparcia fundatorki w realizacji jej zamiaru.
29 kwietnia 1886 roku kroniki odnotowały: „22 wota zostały złożone w zakrystii Matki Bożej Afrykańskiej w kwietniu, nie licząc bogatej sukni Dziewicy, haftowanej przez karmelitanki z Bugeaud (dzielnica Algieru), ufundowanej przez wielu wiernych.” Zachowana czarno-biała fotografia z 1914 roku ukazuje tę szatę jako bardzo jasną, misternie zdobioną haftami w kształcie sześciokątnych płatków śniegu, wielkości ludzkiej dłoni. Na wysokości piersi widoczny był haftowany jeleń – symbol szlachetności i duchowej czujności.
W 1925 roku siostra Marie Claver (Odette Grandin de l’Eprevier), siostrzenica Matki Marie Claver ze Zgromadzenia Sióstr Białych, przygotowała nową suknię dla figury. Kolejny strój powstał w 1950 roku dzięki pracy siostry Emmeran (Yvonne Menjou-Marcat) ze Zgromadzenia Franciszkanek Misjonarek Maryi. Z tej okazji, 30 kwietnia, podczas uroczystości święta Matki Bożej, figura została przybrana w nowe szaty.
Kolejna ceremonia „przyjęcia habitu” odbyła się 7 grudnia 1985 roku w obecności kardynała Duvala. Materiały potrzebne do wykonania nowego stroju ofiarowali liczni dobroczyńcy. Dzięki wyjątkowo hojnej ofierze prace powierzono wybitnemu mistrzowi haftu z Tlemcenu, panu Sekkalowi.
Siostra Germaine-Marie (Marguerite Laporte) ze Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Królowej Afryki tak opisała wyjątkową technikę wykonania haftu:
„Haft wykonano tradycyjną techniką medjdoub, znaną we Francji jako guipé. Wzory – od największych motywów po najcieńsze łodygi – wycina się z cienkiej skóry, którą mistrz haftu rozmieszcza i przykleja do aksamitu, zanim przekaże materiał hafciarkom. Te następnie pokrywają wzory złotą nicią, nie przebijając tkaniny. Wewnątrz złotej nici prowadzone są lniane nici, które przyciągają ją po obu stronach skóry, stąd nazwa medjdoub, od arabskiego słowa oznaczającego 'przyciągać’.”
Przy przygotowaniach i nadzorze nad haftem, który trwał trzy miesiące, aktywnie uczestniczyło kilka sióstr.
Matka Boża, przyozdobiona misternym dziełem lokalnego mistrza haftu, błogosławi dziś wszystkim, którzy zwracają się do Niej w modlitwie. Figura stoi na ceramicznym postumencie, również wykonanym przez algierskiego artystę, pana Boumehdi, co podkreśla głębokie zakorzenienie tego kultu w lokalnej tradycji rzemieślniczej.
Zmiany i symbolika
W 2007 roku, ze względów bezpieczeństwa, usunięto baldachim znajdujący się nad figurą, gdyż jego konstrukcja groziła zawaleniem. Dzięki temu odsłonięta została inskrypcja: „Matko Boża Afrykańska, módl się za nami i za muzułmanami”, widoczna teraz z każdej strony, przypominając o uniwersalnym orędownictwie Maryi dla wszystkich ludzi.
Symbolika i duchowe znaczenie
Matka Boża Afrykańska, górująca nad Algierem, spogląda na rozległe wody Morza Śródziemnego, czuwając nad wszystkimi, którzy je przemierzają. To właśnie tutaj spotykają się cywilizacje — z zachodu na wschód i z południa na północ — łącząc Afrykę z Europą w miejscu odwiecznych spotkań i wymiany.
Wierzymy, że błogosławieństwo Matki Bożej Królowej Afryki obejmuje całą Afrykę oraz wszystkie kobiety i mężczyzn, którzy — choć należą do różnych wspólnot i tradycji — tworzą jedną wielką rodzinę. Wspólnie realizują oni swoje powołanie i wnoszą wkład w budowanie dobra na kontynencie afrykańskim.
Tekst opracowała s. Celina Natanek na podstawie fragmentów artykułu autorstwa René Xaviera LAMEY, archiwisty Ojców Białych (+1993), opublikowanego 30 kwietnia 1989 roku.