Poradnik wielokulturowy – Afryka

Kultura afrykańska

Kultura afrykańska to pojęcie bardzo szerokie, obejmujące wiele narodów i grup etnicznych (używających ok. 2 tysięcy języków i narzeczy). Z punktu widzenia Europejczyka mieszkańcy „Czarnego Lądu” stanowią jedną społeczność, jednak w rzeczywistości jest to bogaty zbiór zwyczajów i obyczajów. Szczegółowe opisanie każdego narodu, a nawet tylko kilku wybranych, przekracza możliwości tego poradnika.
Niemniej osoby pochodzące z Afryki stanowią obecnie dużą grupę mniejszościową w Polsce. Najczęściej są to absolwenci polskich uczelni, którzy założyli tutaj swoje rodziny i osiedlili się w naszym kraju. W Lublinie od 1993 r. działa oddział Towarzystwa Polsko-Nigeryjskiego, które zajmuje się organizacją wydarzeń prezentujących kulturę afrykańską  ze szczególnym uwzględnieniem Nigerii.
Nasze miasto jest także miejscem powstania pierwszej w Polsce wspólnoty Zgromadzenia Sióstr Misjonarek NMP Królowej Afryki (tzw. Siostry Białe). Misjonarki przebywające w Lublinie oprócz działalności duchowej, zajmują się propagowaniem wiedzy o Afryce i jej mieszkańcach. Autorką poniższego tekstu jest Siostra Przełożona Domu Misyjnego, która opisała najbardziej charakterystyczne zagadnienia związane z kulturą afrykańską.

1. Szczególna rola kobiety

Kobiety afrykańskie to prawdziwe bohaterki. Ich rolą jest bycie matkami i żonami, córkami i siostrami. Małe dziewczynki w wieku 4-6 lat, same będąc jeszcze dziećmi, z wielką miłością i odpowiedzialnością opiekują się swoim młodszym rodzeństwem. Widok pięcioletniej dziewczynki noszącej na plecach siostrę lub brata to codzienność w Afryce Środkowo-Wschodniej. Jest to dla niej początek nauki macierzyństwa, która odbywa się pod okiem starszej siostry, babci lub mamy. W społeczeństwach afrykańskich ciągle jeszcze większą część prac zarówno w domu, jak i w polu wykonują kobiety. Od najwcześniejszego dzieciństwa są wychowywane w przeświadczeniu, iż ich zadaniem jest poświęcić życie dla innych. Tak wczesna odpowiedzialność niespodziewanie czyni je dorosłymi i wprzęga w kierat obowiązków, które będą trwały przez całe życie. Muszą one np. szukać wody i przynosić ją niejednokrotnie z bardzo odległych rzek, zatroszczyć się o drewno na opał, ręcznie przygotować mąkę z kukurydzy czy pracować na polu posługując się tylko prymitywną motyką. W niektórych szczepach kobiety muszą również nosić najcięższe bagaże. A wszystko to wykonują z nieustannie obecnym na plecach dzieckiem. Kobieta podtrzymuje Afrykę przy życiu i jest milczącym sercem tego kontynentu.

2. Dzieci Afryki

Ważną kwestią jest dobry przekaz o dzieciach Afryki, pozbawiony stereotypów i nieukierunkowany jedynie na ich położenie względem wojny, chorób i głodu. Dzieci są ważną częścią społeczeństwa. „Tam, gdzie nie ma dzieci, nie ma bogactwa” – głosi przysłowie z Mali. Czym różnią się dzieci afrykańskie od polskich? Przede wszystkim tym, że od najmłodszych lat przygotowywane są do samodzielności, mając swoje obowiązki względem domu. Ważną kwestią w wychowaniu jest szacunek dla starszych oraz tradycji. Model rodziny afrykańskiej to rodzina wielodzietna i wielopokoleniowa, w której nieodłącznym elementem jest opieka nad rodzicami do dnia ich śmierci. Rozbicie tego schematu, na przykład poprzez migrację rodzin ze wsi do miast lub ze względu na losy wojenne, skutkuje problemem tzw. „dzieci ulicy”. Są to grupy dzieci w różnym wieku, pozbawione zainteresowania starszych, a często także podstawowych środków do życia. Niestety taka sytuacja prowokuje do powstawania młodzieżowych gangów, gdzie zaburzona jest tradycyjna hierarchia wartości, a jedynym celem jest przetrwanie kolejnego dnia. Oderwanie się od takiej społeczności jest bardzo trudne, a niejednokrotnie niemożliwe. Szansę na zmianę warunków życia daje wykształcenie. Dlatego wśród Milenijnych Celów Rozwoju przyjęto zapis dotyczące dzieci: Cel 2. Zapewnienie powszechnego nauczania na poziomie podstawowym.

3. Afrykańskie imiona

„Nadanie dziecku imienia jest dla afrykańskiej rodziny ważnym wydarzeniem. Znaczenie tej uroczystości podkreślają rozmaite obrzędy, często długie i rozbudowane. Imiona mogą mieć związek z pochodzeniem rodziny lub rodziców. Często wyrażają też przekonania, symbolizują wartości, są odbiciem nadziei i aspiracji. Dzieciom nadaje się również imiona dziadków, szczególnie wtedy, gdy dziecko wykazuje fizyczne podobieństwo do nich, lub innych przodków, aby podtrzymać więzi ze zmarłymi. Czasem honoruje się w ten sposób przyjaciół, zwłaszcza obdarzonych dobrym charakterem”. (Na podstawie: Jolanta Koziorowska „Kontynenty – Obyczaje i Kultura. Afryka”, Publicat, MMV Poznań)
Imiona afrykańskie mają często związek z okolicznościami narodzin ? mogą to być na przykład dni tygodnia lub nazwy zjawisk atmosferycznych, które miały miejsce w dniu urodzenia (np. Deszcz). Wiele imion opartych jest również na skojarzeniach z nazwami zwierząt lub roślin.

4. Życie tu i teraz

Z dziennika misjonarki: „Wracając z miasta samochodem zabieram kobiety z naszej miejscowości, które spotykam na drodze. Po wymianie pozdrowień kobiety zaczynają nucić jakąś melodię, a potem stopniowo to nucenie przechodzi w śpiew. Kobiety śpiewają przez kilka kilometrów, zbliżamy się już do naszej wioski, a one ciągle śpiewają. W ten sposób wyrażają swoją wdzięczność za to, że nadarzyła się okazja i te kilkanaście kilometrów nie musiały iść pieszo tylko mogły przejechać samochodem. Problem w tym, że ja muszę jechać dalej, a one jeszcze nie wyśpiewały wszystkich zwrotek podziękowania. Dla tych kobiet nieważne było to, że są zmęczone podróżą, że mają dzieci na plecach i że przed zachodem słońca muszą jeszcze wykonać tyle prac domowych. Najważniejsze jest dla nich tu i teraz. Za to, że szczęśliwie dotarły do swoich domów należy się podziękowanie, bo nie mamy gwarancji, że jutro znowu się spotkamy. Liczy się tu i teraz. Nie przeszłość, która minęła i już nie wróci. Też nie przyszłość, która sama się o siebie zatroszczy? Tu i teraz!”.

5. Relacje i gościnność

Dla Afrykańczyków żyć oznacza zwyczajnie być z drugim człowiekiem, dawać mu siebie. Żaden przybysz nie może odejść głodny lub spragniony. Kiedy przychodzi gość, wszyscy domownicy przychodzą, aby się z nim przywitać i z nim posiedzieć, nawet jeżeli w tym momencie wykonują jakąś ważną pracę. Najważniejsza w tej chwili jest osoba, która składa wizytę.

6. Inne elementy kultury afrykańskiej

– muzykalność
– kreatywność
– solidarność plemienna
– szacunek dla starszych
– wielodzietność
– życie według rytmu natury (pory roku i pory dnia)
– wiara w istnienie świata nadprzyrodzonego.

7. Społeczność w Lublinie

Towarzystwo Polsko-Nigeryjskie powstało w 1979 r. jako sekcja Towarzystwa Polsko-Afrykańskiego. W 1993 r. usamodzielniło się, a z niego wyłoniło się Koło Terenowe w Lublinie. Jego prezesem jest Datti Adamu. Członkami Towarzystwa są Nigeryjczycy przebywający w Polsce i Polacy, którzy mieszkali w Nigerii. Jako cel stawiają sobie działania na rzecz rozwoju wszechstronnej współpracy naszego kraju i rządu Nigerii. Promują kulturę afrykańską w Polsce.

Zgromadzenie Misjonarek NMP Królowej Afryki (Sióstr Białych) powstało w 1869 r., założone przez biskupa Algieru Karola Lavigerie. Na świecie jest kilkaset Sióstr Białych (nazwa ta pochodzi od koloru habitu, który Siostry kiedyś nosiły). Zgromadzenie zaczęło tworzyć swój dom w Polsce poprzez zaangażowanie najpierw dwóch osób: siostry Heidi (Niemka) i siostry Dolores (Kanadyjka), które przybyły do Lublina w 1992 r. Ich mottem jest nakaz założyciela zgromadzenia: „Kochajcie ludzi, do których jesteście posłane. Kochajcie Afrykę”. Siostry prowadzą misje na kontynencie afrykańskim, a w Polsce zajmują się przygotowaniem przyszłych misjonarek i wolontariuszy do wyjazdu i pracy w Afryce, pracą na rzecz misji oraz promowaniem kultury afrykańskiej. W swoim domu w Lublinie przy ulicy Chodkiewicza 9 zgromadziły różne eksponaty z Afryki – stroje, przedmioty użytku codziennego i dzieła artystyczne. Obecnie siostrą przełożoną jest s. Cecylia Bachalska.
Misjonarki działają w 15 państwach afrykańskich: Tunezji, Algierii, Mauretanii, Burkina Faso, Ghanie, Mali, Czadzie, Republice Demokratycznej Kongo, Burundi, Rwandzie, Kenii, Malawi, Tanzanii, Ugandzie i Zambii. „Ich praca to ciągłe spotkanie z człowiekiem i wychodzenie mu naprzeciw” – czytamy na stronie Zgromadzenia. Ważnymi wartościami są umiejętność otwierania się na innych i życie we wspólnocie.

Zobacz również:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *